စကြာဝဠာ၏ လျှို့ဝှက်ကုဒ် (The Universal Code) - ဂြိုဟ်သားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် သင်္ချာကို အသုံးပြုခြင်း ၊
အကယ်၍များ အလင်းနှစ်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာတဲ့ ကြယ်တွေဆီက သက်ရှိတစ်ခုခုနဲ့ အဆက်အသွယ်ရခဲ့ရင်... ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကို ဘယ်လို စကားပြောကြမလဲ? မြန်မာစကားလား? အင်္ဂလိပ်စကားလား? ဒါမှမဟုတ် အာကာသရုပ်ရှင်တွေထဲကလို တယ်လီပသီ (Telepathy) နဲ့လား?
စကြာဝဠာ၏ လျှို့ဝှက်ကုဒ် (The Universal Code) - ဂြိုဟ်သားများနှင့် ဆက်သွယ်ရန် သင်္ချာကို အသုံးပြုခြင်း ၊
၁+၁=၂ သည် ကမ္ဘာမြေ၏ အမှန်တရား သက်သက် မဟုတ်ပါ
အကယ်၍များ အလင်းနှစ်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာတဲ့ ကြယ်တွေဆီက သက်ရှိတစ်ခုခုနဲ့ အဆက်အသွယ်ရခဲ့ရင်... ကျွန်တော်တို့ သူတို့ကို ဘယ်လို စကားပြောကြမလဲ? မြန်မာစကားလား? အင်္ဂလိပ်စကားလား? ဒါမှမဟုတ် အာကာသရုပ်ရှင်တွေထဲကလို တယ်လီပသီ (Telepathy) နဲ့လား?
တကယ်တော့... စကြာဝဠာတစ်ခုလုံး နားလည်နိုင်မယ့် ဘာသာစကားက "သင်္ချာ" (Mathematics) ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို သက်သေပြနေတာကတော့ NASA က သိပ္ပံပညာရှင်တွေ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ ပတ်ဝန်းကျင် ပန်းခင်းတွေထဲမှာ ပျံသန်းနေတဲ့ ပျားကောင်လေးတွေ ဖြစ်နေလို့ပါပဲ (ဒီအကြောင်းကို အောက်မှာ ဆက်ပြောပြပါမယ်)။
💭 စိတ်ကူးကြည့်ပါ…
ဟောလီးဝုဒ်ရုပ်ရှင် "Contact" (1997) သို့မဟုတ် Netflix က "The Three-Body Problem" ကို ကြည့်ဖူးကြမှာပါ။ ဂြိုဟ်သားတွေက လူသားတွေဆီကို ဆက်သွယ်တဲ့အခါ "ကိန်းဂဏန်းတွေ"၊ "သင်္ချာပုစ္ဆာတွေ" ကို အသုံးပြုလေ့ရှိပါတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ? ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ရူပဗေဒနိယာမတွေက စကြာဝဠာအနှံ့မှာ အတူတူပဲမို့လို့ပါ။ ၁ အပေါင်း ၁ ဟာ ကမ္ဘာမှာ ၂ ဖြစ်သလို၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မှာလည်း ၂ ဖြစ်ရပါမယ်။ (Galileo) ပြောခဲ့သလိုပါပဲ... "စကြာဝဠာကြီးကို သင်္ချာဘာသာစကားနဲ့ ရေးသားထားတယ်" တဲ့။
ဒါပေမဲ့ မေးစရာရှိတာက... သင်္ချာဆိုတာ လူတွေကပဲ ဖန်တီးထားတာလား? တခြားသက်ရှိတွေရော သင်္ချာကို နားလည်နိုင်ပါ့မလား?
💭 ပျားလေးတွေဆီက ရတဲ့ အဖြေ…
ဒီမေးခွန်းကို ဖြေဖို့အတွက် သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူနဲ့ ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံ လုံးဝကွဲပြားတဲ့ သတ္တဝါကို လေ့လာခဲ့ကြတယ်။ အဲဒါကတော့ ပျား (Honey Bees) တွေပါပဲ။ ပျားနဲ့ လူသားတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀၀ လောက်ကတည်းက ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ကွဲထွက်ခဲ့ကြတာပါ။
ဒါပေမဲ့ အံ့ဩစရာကောင်းတာက... ပျားတွေဟာ သင်္ချာတွက်တတ်ပါတယ် မိတ်ဆွေ။ ၂၀၁၆ ကနေ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ စမ်းသပ်ချက်တွေအရ ပျားတွေဟာ -
အပေါင်း၊ အနှုတ် လုပ်တတ်ကြပါတယ် (ရိုးရှင်းတဲ့ ပုစ္ဆာတွေပေါ့)။ "သုည" (Zero) သဘောတရားကို နားလည်ပါတယ်။ သင်္ကေတတွေကို ဂဏန်းတွေနဲ့ တွဲဖက်မှတ်သားနိုင်ပါတယ် (လူတွေက ၁, ၂, ၃ ကို သင်သလိုမျိုးပေါ့)။
ပျားတွေရဲ့ ဦးနှောက်ဟာ သေးငယ်ပေမယ့်၊ သူတို့ဟာ လူသားတွေလိုပဲ သင်္ချာဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်စွမ်း ရှိနေပါတယ်။
ဒီအကြောင်းအရာကို "Leonardo" လို့ခေါ်တဲ့ နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြု ဂျာနယ်မှာ ပုံနှိပ်ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီသုတေသနကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ Monash University မှ Scarlett Howard နဲ့ Adrian Dyer၊ RMIT University မှ Andrew Greentree တို့က ဦးဆောင်ရေးသားထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပျားလေးတွေကို ဘယ်လို စမ်းသပ်ခဲ့ကြသလဲ?
သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်ကနေ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း စမ်းသပ်မှုပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတာက ပျားတွေကို လှောင်အိမ်ထဲထည့်ပြီး စမ်းသပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။
စမ်းသပ်မှု ပုံစံ (The Methodology):
လွတ်လပ်စွာ ပျံသန်းခွင့် (Freely Flying): ပျားတွေကို လွတ်လပ်စွာ ပျံသန်းခွင့် ပေးထားပြီး၊ သူတို့သဘောဆန္ဒအလျောက် ပြင်ပမှာ ပြုလုပ်ထားတဲ့ သင်္ချာစမ်းသပ်ကွင်း (Outdoor maths tests) ဆီကို လာရောက်ကြတာပါ။
ဆုပေးစနစ် (Sugar Water Reward): ပျားတွေက အစာရှာထွက်ရင်း ဒီစမ်းသပ်ကွင်းကို ရောက်လာကြပါတယ်။ သူတို့က သင်္ချာပုစ္ဆာကို မှန်ကန်စွာ ဖြေဆိုနိုင်ရင် "သကြားရည်" (Sugar water) ကို ဆုအဖြစ် ရရှိကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ သကြားရည်သောက်ချင်ရင် သင်္ချာတွက်ရမယ်ဆိုတာကို သင်ယူသွားကြတာပါ။
(မှတ်ချက် - ဒီနေရာမှာ စမ်းသပ်မှုအသေးစိတ် (ဥပမာ- သင်္ကေတတွေကို ဘယ်လိုရွေးခိုင်းလဲ ဆိုတာမျိုး) ကိုတော့ မူရင်းဆောင်းပါးမှာ အသေးစိတ်မပါရှိပါဘူး။ သိရှိသူများရှိရင်လည်း Comment မှာ မျှဝေပေးလို့ရပါတယ်ခင်ဗျာ။)
ကဲ... ဒါဆို ဆက်ပြီး ကြည့်လိုက်ရအောင်။
ဒီအချက်က တွေးခေါ်ပညာရှင်တွေနဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေကို လှုပ်ခတ်သွားစေပါတယ်။ လူနဲ့ ပျား... ဒီလောက်ကွာခြားတဲ့ မျိုးစိတ်နှစ်ခုစလုံးမှာ "သင်္ချာအသိဉာဏ်" ရှိနေတယ်ဆိုရင်၊ သင်္ချာဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ပါဘူး။
ဒါဟာ အသိဉာဏ်ရှိတဲ့ သက်ရှိတိုင်းမှာ အလိုအလျောက် ပါလာနိုင်တဲ့ စကြာဝဠာဆိုင်ရာ "Logic" တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပါတယ်။ သီအိုရီအရ၊ အကယ်၍ အခြားဂြိုဟ်က သက်ရှိတွေဟာ အသိဉာဏ်မြင့်မားမယ်ဆိုရင် သူတို့လည်း သင်္ချာကို နားလည်နိုင်ခြေ အရမ်းများပါတယ်။
မိတ်ဆွေ... နောက်တစ်ခါ ပန်းခင်းထဲမှာ ပျားတစ်ကောင်ကို တွေ့ရင် သေချာကြည့်လိုက်ပါ။ သူဟာ သာမန် အင်းဆက်တစ်ကောင် မဟုတ်ပါဘူး။ သူဟာ ကျွန်တော်တို့ လူသားတွေ အထီးကျန် မဟုတ်ကြောင်း သက်သေပြနေတဲ့ သံတမန်လေး ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ ဂြိုဟ်သားတွေနဲ့ တွေ့ရင် "Math" နဲ့ စကားပြောလို့ ရနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်ကို ပေးနေတာက... အဲဒီ ပျားကောင်လေးတွေပါပဲ။
SOURCES REFERENCE Bee Mathematics Study: Scarlett Howard et al., The Conversation (2026). Experiments showing bees can calculate and understand zero.
Evolutionary Biology: The divergence of humans and bees 600 million years ago.